Σε μια διαφήμιση στεγαστικού δανείου, μια μικρή, αρνούμενη το τέλος των παραμυθιών, ρωτά συνεχώς «και μετά;» για να λάβει την απάντηση από το κουστουμαρισμένο στέλεχος κάποιας τράπεζας: «Και μετά θα είμαστε δίπλα σας».

Με άλλα λόγια, θα μας έχετε στην έγνοια σας για όλη σας τη ζωή. Ενα δάνειο είναι δεσμός ζωής και υποθήκη χρόνου και παραγωγικότητας. Η σχέση ανελευθερίας του δανειολήπτη με την τράπεζα ωραιοποιείται έντεχνα με την επιστράτευση της αθωότητας του κόσμου των παιδιών και ολοκληρώνεται με το σλόγκαν «τα παραμύθια τελειώνουν, η ζωή συνεχίζεται...». Υπονοώντας πως ο ενήλικος κόσμος δεν διαθέτει χώρο για παραμύθια. Και μετά;

Μετά θα ήθελα να γράψω για τον άνθρωπο-αδιάβροχο που στέκεται μέρα νύχτα μπροστά από το Κρατικό Ωδείο στην Φράγκων. Αναρωτιέμαι εάν οι λογιστές, οι δικηγόροι και οι πάσης φύσεως πωλητές, που περνάνε βιαστικοί από εκεί καθημερινά, παρατήρησαν αυτό τον άνθρωπο τυλιγμένο με το ίδιο χακί αδιάβροχο τα τελευταία χρόνια να κινείται αργόσυρτα σε μια ακτίνα 4-5 μέτρων φροντίζοντας μερικές μικρές γλάστρες. Αυτό το φθαρμένο αδιάβροχο κινείται σαν σκιά και μοιάζει άδειο από ζωή αλλά δεν είναι. Τα νήματα και οι ραφές του σαπίζουν και λιώνουν, διαλύεται σιγά σιγά μαζί με το σώμα και την ψυχή που κρύβει μέσα του. Και μετά;

Μετά θα ήθελα να γράψω για την ανακουφιστική ανωτερότητα των νοημάτων που μοιράστηκε η Κωνσταντίνα Κούνεβα μιλώντας στους «Πρωταγωνιστές» του Σταύρου Θεοδωράκη. Υψηλής συναισθηματικής αξίας, η σκέψη της Κωνσταντίνας με έκανε να νιώσω πως τη γνώρισα καλύτερα. Διέλυσε τη διαμεσολαβημένη και μερική εικόνα που άγγιζε τα στερεότυπα: ενεργή συνδικαλίστρια, μετανάστρια που τιμωρήθηκε από τα αφεντικά της. Κατάλαβα πόσο λίγα ξέρουμε για ανθρώπους σαν την Κωνσταντίνα, πόσες λίγες φορές τους δώσαμε την ευκαιρία να μας πούνε τις σκέψεις τους, αυτά που αφήσανε, όσα βρήκαν εδώ, τα όνειρά τους για το μέλλον.

Η Κωνσταντίνα είναι κάτι παραπάνω από εκπρόσωπος της τάξης της, είναι εκπρόσωπος μιας άλλης πολιτισμικής σφαίρας όπου η μη βία, ο μη ανταγωνισμός και η αντι-ιεραρχία μπορούν να γαληνέψουν την ψυχή ενός ανθρώπου που δεν βασανίζεται από την έλλειψη χρημάτων αλλά από την έλλειψη πολιτισμού και αλληλεγγύης. Στο πρόσωπο του παραλίγο εκτελεστή της δεν βλέπει τον εκπρόσωπο μιας κοινωνικής τάξης αλλά ένα «παιδί με πρόβλημα που χρειάζεται βοήθεια». Πίσω από την κοινωνική επιθετικότητα είδε το υποκείμενο, τον άνθρωπο που είναι ικανός για το σπουδαίο και το μοιραίο, για τα πάντα. Πίσω από τις απόψεις της υπήρχε πάντα ο άνθρωπος-πρωταγωνιστής, που αρκεί να ορίσει το καλό για να κινηθεί προς αυτό. Ακόμη και η άποψή της για το τσιφτετέλι, που μετατρέπει τον άνδρα σε θεατή και το γυναικείο σώμα σε θέαμα, ήταν γεμάτη με νοήματα ενός άλλου πολιτισμού που είναι πέρα από την ταξική περιχαράκωση και την υλιστική ορθολογικότητα. Με την ίδια φυσικότητα αφαίρεσε τη νομιμοποιητική βάση όσων επιδίδονται σε βανδαλισμούς καταστημάτων. Ολα όσα αφορούν την κοινωνία προϋποθέτουν ανθρώπους, τίποτα δεν είναι απρόσωπο, όλα έχουν πρόσωπο ακόμη κι αν αυτό είναι καμένο από οξύ.