|
Η πολιτική σημασία του σώματος |
| Εκτύπωση |
|
E-mail
|
Αφορμή για τις παρακάτω σκέψεις αποτελούν οι οδυνηρές εικόνες των εγκλωβισμένων σωμάτων στα ερείπια της πρωτεύουσας της Αϊτής, που ενώ παρουσιάζουν τους 1-2-3 που επέζησαν σφηνωμένοι στο μπετόν, υπονοούν συνεχώς τους εκατοντάδες χιλιάδες που δεν τα κατάφεραν και παρέμειναν για πάντα σφηνωμένα σώματα ανάμεσα σε υλικά οικοδομών.
Και αναρωτιέμαι, αν το σώμα συνθλίβεται όταν ο σεισμός το αποφασίσει από αυτά τα υλικά, τι μας βεβαιώνει πως τα ίδια υλικά που ορίζουν τους χώρους που κοιμόμαστε, διασκεδάζουμε, δημιουργούμε ή βιώνουμε τις χαρές, τους έρωτες και τις απογοητεύσεις μας, δεν συνθλίβουν με ένα διαφορετικό τρόπο, σε μια άλλη κλίμακα τα σώματά μας και καθημερινά.
Το βρίσκω αντιφατικό και ίσως ειρωνικό το ότι στην εποχή μας, ενώ οι νέες τεχνολογίες ξεπερνούν το ανθρώπινο σώμα (και μερικές φορές το διαπερνούν ή το υποτιμούν), αυτό δεν «σωπαίνει», γίνεται όλο και πιο «ηχηρό» και πιο σημαντικό. Παραδείγματος χάριν, ενώ δεν έχει σημασία πού είμαστε όταν μιλάμε στο κινητό μας ούτε πού είμαστε όταν σερφάρουμε στο διαδίκτυο, δεν έχει δηλαδή καμία πια σημασία η φυσική παρουσία, αποκτά όλο και πιο μεγάλη σημασία η συμβολική παρουσία του ανθρώπινου σώματος ή καλύτερα η εικόνα του ανθρώπινου σώματος που φαίνεται να διαθέτει ιδιαίτερη πολιτική σημασία.
Κάθε καταλυτική και ραγδαία δημόσια δράση απαιτεί το σώμα ως εικόνα και εργαλείο, το σώμα που διαδηλώνει, ψηφίζει, ανατρέπει, παρεμβαίνει, νομιμοποιεί, ζωοδοτεί, το σώμα - θύμα, το σώμα - θύτης. Οι αγώνες των ανθρώπων γίνονται μάχες σώμα με σώμα και από τους πολέμους το μόνο που μένει ως ανάμνηση είναι οι νεκροί τους. Και αφού η σχέση μας με την πραγματικότητα είναι διαμεσολαβημένη και πηγάζει μέσα από τις εικόνες, αυτό που αποκτά μεγάλη αξία είναι η εικόνα του σώματος που έχει την υποχρέωση να περιγράψει την πραγματικότητα και αυτή η πραγματικότητα να είναι ικανή να μεταδοθεί, να αναπαραχθεί, να ξυπνήσει ή να υπνωτίσει συνειδήσεις.
Ας θυμηθώ το νεκρό σώμα του Τσε στα υψίπεδα των Ανδεων της Βολιβίας που ήταν ικανό να θέσει το τέλος του σοσιαλιστικού οράματος για τη χώρα αυτή. Το απαγχονισμένο σώμα του Σαντάμ που έδωσε το έναυσμα για μια άλλη εποχή στο Ιράκ και το πυροβολημένο σώμα του Τσαουσέσκου στη Ρουμανία που την οδήγησε στη «νέα εποχή». Το σώμα και η εικόνα του μπορούν να περιγράψουν πολύ περισσότερα από όσα μπορούν να λεχθούν και αυτό δεν είναι καινούργιο ως ιδέα. Το καινούργιο είναι πως απλά το σώμα και η εικόνα του, από την αρχαιότητα, στο Βυζάντιο έως και τις αρχές του 20ού αιώνα, άλλαξε χρήση και από όχημα της ύπαρξής μας ή μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης και αναπαράστασης ενός μύθου παραδόθηκε στα χέρια των διαμεσολαβητών της πραγματικότητας, όσων ισχυρίζονται ότι καταγράφουν (την) ιστορία και ματαιοδοξούν πως διηγούνται την πραγματικότητα, ή τουλάχιστον διεκδικούν την προνομιακή σχέση μαζί της. Φωτογραφία, σινεμά, βίντεο μεταμόρφωσαν το σώμα σε εργαλείο διήγησης που εκμεταλλεύεται την πολιτική σημασία της εικόνας του σώματος, τη φθαρτότητά του, την οδύνη, το θαύμα και την ομορφιά του, για να συμβολίσουν αξίες που διακατέχει ένα άλλο σώμα, το συλλογικό σώμα που ονομάζουμε ανθρωπότητα. |
