|
Με έκανε ιδιαίτερα χαρούμενο η ενθαρρυντική αντιμετώπιση των σκέψεων της προηγούμενης εβδομάδας σχετικά με την αναζήτηση των όρων μιας «μεταπολίτευσης» για τη Θεσσαλονίκη, στην ουσία μιας μετάβασης προς μια άλλη αστική συνθήκη, μιας φυγής προς τα εμπρός που σε παλιότερο Βαρδάρη την είχα ονομάσει «μια φυγή με την πόλη» ενάντια στη «φυγή από την πόλη» των πιο ταλαντούχων και ανήσυχων μυαλών και ψυχών της. Σήμερα έχω την ευκαιρία να εξηγήσω το μοτό που εδώ και χρόνια συνοδεύει κάθε αναφορά της στήλης στη Θεσσαλονίκη-«όχημα που μας κουβαλά στο χρόνο». Ως όχημα έχει την δυνατότητα να μπορεί να υποσχεθεί τη μετάβαση, τη φυγή, την εκκίνηση και να φορτωθεί με τις ευθύνες που αυτή η υπόσχεση, και οι προσδοκίες που γεννά, συνεπάγονται. Όχημα αυτή, επιβάτες εμείς και κινητήρια δύναμη-καύσιμο ο πολιτισμός , καθημερινός, υψηλός, δανεικός, δικός της, παλιός, νέος, διαθέτει πολλά πρόσωπα, συντηρεί διαφορετικές εκδοχές και κυρίως προϋποθέτει για να αποκτήσει νόημα εμάς ως πρωταγωνιστές.
Εδώ ίσως να είναι χρήσιμο να επανέλθει μια κουβέντα που έμεινε ανολοκλήρωτη το 1997 με αφορμή τη διαδρομή προς την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Για να είμαι ειλικρινής ξαφνιάστηκα που το 2007, με τη συμπλήρωση των δέκα ετών από τότε, δεν είδα κανένα να τη θυμάται, να γιορτάζει την ανάμνηση της, να αποτιμά το ρόλο που έπαιξε στην κρίσιμη δεκαετία του 90 για τη φυσιογνωμία της πόλης. Τότε λοιπόν το σλόγκαν αυτής της μεγάλης διοργάνωσης (που έγινε οργανισμός) έλεγε «Εδώ πολιτισμός είναι οι άνθρωποι» για να αλλάξει μετά από λίγο σε κάτι που μοιάζει παρόμοιο αλλά στην ουσία είναι πολύ διαφορετικό «Εδώ πολιτισμός είναι ο άνθρωπος». Στην πρώτη περίπτωση, στους «ανθρώπους» που συνιστούν το πολιτισμό της πόλης αυτής έβλεπα τον καθένα από εμάς που με τη κλωστή που πλέκει ο βίος του αφήνει ένα συγκεκριμένο αποτύπωμα στην πόλη-όχημα και διαμορφώνει την αισθητική, την όψη και το περιεχόμενο του πολιτισμού της. Στη δεύτερη εκδοχή, στον «άνθρωπο» βλέπω το υπερβατικό υποκείμενο της νεωτερικότητας που καλείται να συμπυκνώσει πάνω του μια ιδεαλιστική εκδοχή αυτού που ονομάζεται ανθρωπιά, με την έννοια της επίκτητης ιδιότητας και όχι της δοσμένης κατάστασης που είναι γραμμένη «στο αίμα μας», της ανθρώπινης συνθήκης. Είτε συμφωνείτε με τη μια, είτε με την άλλη εκδοχή , είτε ακόμη και με τις δύο εκδοχές αυτού του συνθήματος δεν μπορείτε παρά να αναγνωρίσετε, 13 χρόνια μετά, πως τελικά πολιτισμός τότε ήταν τα κτίρια. Η συνειδητή επιλογή η πόλη να αποκτήσει υποδομές και να αλλάξει όψη μας κληρονόμησε σήμερα μερικά αξιόλογα και πανέμορφα κτήρια πολιτισμού που όμως αναζητούν περιεχόμενο, αναζητούν καλλιτέχνες, αναζητούν ανθρώπους, αναζητούν τον άνθρωπο για να γεμίσουν. Απορρόφησε τόσο πολύ ενέργεια και προσπάθεια η αναγκαία κατασκευή υποδομών που ξεχάστηκαν οι καλλιτέχνες και οι άνθρωποι (ενδεικτικά αναφέρω πως τότε η πόλη δεν είχε ούτε σχολή θεάτρου ούτε σχολή κινηματογράφου). Αυτές οι υποδομές τώρα πια κάνουν το αυτονόητο: επιχειρούν να νικήσουν το κατακερματισμό, να σπάσουν την περιχαράκωση και να συντονιστούν (βλέπε τη κίνηση των πέντε μουσείων), να δημιουργήσουν ένα κύμα πολιτισμού, ένα κίνημα πολιτισμού στην πόλη «που σαν όχημα μας κουβαλά στο χρόνο» και εμείς είμαστε στην ακρογιαλιά, όρθιοι, κρατάμε τις σανίδες μας, κοιτάμε τον ορίζονται και περιμένουμε να κύμα το καλό για να σερφάρουμε πάνω του. |
