|
Εχω ξαναγράψει στο παρελθόν για την κυριαρχία του «τρόπου των εταιρειών» σε αυτό που ονομάζουμε δημόσια σφαίρα και αποτελεί τον πυρήνα του «πολιτικού». Αυτή η αντίληψη ανήγαγε τον «τρόπο των εταιρειών», που αλλιώς ονομάζεται «αγορές», σε νικηφόρο, δεσπόζον και καθοριστικό παράδειγμα. Μια αναγωγή που έγινε σταδιακά στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού και δεν άργησε να επιβληθεί στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα και να επικαθίσει ακόμη και σε πολιτικές που η πραγματικότητα τις είχε δικαιώσει, όπως ήταν π.χ. το κοινωνικό μοντέλο της Ευρώπης.
Ο τρόπος των αγορών αδιαφορεί γι' αυτό που το «κοινωνικό» σημαίνει, εστιάζει σε αυτό που κάποτε είχε βαφτιστεί «βάση» και θεωρεί ότι οτιδήποτε άλλο επικάθεται στην οικονομία και στην ύλη μοιραία θα αυτορρυθμιστεί, θα αποκτήσει το κατάλληλο μέγεθος και μορφή ώστε να διαθέτει την απαραίτητη και ικανή συμβατότητα που ο «τρόπος των αγορών» απαιτεί. Αυτός ο «τρόπος» επικαλείται οτιδήποτε είναι ορατό, οτιδήποτε διαθέτει προοπτική, ό,τι μπορεί να συμβολίσει μια έννοια προόδου και πάνω απ' όλα οτιδήποτε είναι κερδοφόρο.
Σε αυτή την κατάσταση ορατό είναι αυτό που είναι παρόν στα μέσα ενημέρωσης, προοδευτικό οτιδήποτε εκφέρεται ως προσχώρηση σε ένα νεωτερισμό ο οποίος από μόνος του έχει την ισχύ να συμβολίζει πολύ περισσότερα στοιχεία από όσα σε πρώτο επίπεδο φαίνεται ότι διαθέτει και, τέλος, κερδοφόρο είναι όχι αυτό που απαραίτητα αποφέρει οικονομικό όφελος, αλλά θέτει τις βάσεις για μια συσσωρευτική αξία σε πολιτικό ή οικονομικό κεφάλαιο και πάνω απ' όλα εξοικειώνει την κοινωνία με την έννοια του κέρδους που πρέπει να προκύπτει από οποιαδήποτε πηγή. Κέρδος παντού και πάντα. Με αυτή την έννοια η κυριαρχία του τρόπου των εταιρειών καθιστά τις εταιρείες, άρα και τις αγορές, μια δεύτερη φύση. Και η κερδοσκοπική διάθεση αυτής της φύσης καταγγέλλεται πια όχι επειδή κερδοσκοπεί, αλλά γιατί ως δεύτερη φύση και όπως κάθε φύση δεν δικαιούται να κερδοσκοπεί. Για να το πω αλλιώς, ο τρόπος των εταιρειών και άρα των αγορών καθώς καθίστανται μια δεύτερη φύση τείνει να δημιουργεί προσδοκίες που η ρεαλιστική φύση μόνο θα μπορούσε να διαθέτει, όπως η πρόνοια, η οικονομία, η προσφορά που η αιώνια και δοσμένη φύση επιτελεί. Μάλιστα η μέχρι τώρα αντίληψη της εργαλειακής διάστασης της φύσης και η φυσιολογικοποίηση της εκμετάλλευσής της επανέρχεται με μοτίβα όπως είναι ο δανεισμός, όπου η αγορά που παρέχει το δάνειο δεν πρέπει να κερδοσκοπεί και με αυτό τον τρόπο να υπενθυμίζει πως στην πραγματικότητα δεν είναι μια «φύση δοσμένη», αλλά ένας μηχανισμός που στοχεύει στο (καλώς ή κακώς εννοούμενο) κέρδος. Στην καταγγελία λοιπόν των αγορών βλέπω την καταγγελία της ματαίωσης που αυτές μάς χάρισαν. Μένουμε προσκολλημένοι στην απατηλή προσδοκία που μας γεννήθηκε όταν, χωρίς αντιστάσεις, οι αγορές κατέστησαν δεύτερη φύση μας και περιμέναμε ότι θα συμπεριφέρονται ως φύση και όχι ως αγορές. Αυτές όμως παρέμειναν «αγορές» που σκοπεύουν στο κέρδος, κερδοσκοπούν, όπως θα έπρεπε να κάνουν, και αυτό μας φαίνεται ανήθικο. Από αυτό το τοπίο της σύγχυσης ο κερδισμένος τα παίρνει όλα και ο χαμένος παραλαμβάνει μία ακόμη ματαίωση για να τη διαχειριστεί ή να την αφήσει στη γωνία να γεννάει φόβους, μελαγχολία και ανασφάλεια. |
